Jak kupować olejki eteryczne?

Kupując olejki eteryczne trzeba mieć na uwadze kilka informacji o olejku, które powinien podać dystrybutor lub producent. Są one kluczowe do oceny, czy mamy faktycznie do czynienia z prawdziwym, naturalnym olejkiem eterycznym – dokładnie tym, którego szukamy. A co za tym idzie, czy będzie on miał właściwości kosmetyczne lub terapeutyczne, na których nam zależy. Niektóre olejki mogą być też drażniące dla skóry lub fototoksyczne, więc musimy wiedzieć, jaki olejek kupujemy, żeby bezpiecznie z niego korzystać.

Najważniejsze informacje o olejkach eterycznych

Informacje, które powinny znaleźć się na etykiecie lub w innym opisie olejku to:

  • nazwa łacińska rośliny
  • chemotyp (jeśli dana roślina ma różne)
  • część rośliny, z której otrzymano olejek
  • metoda pozyskiwania olejku
  • kraj pochodzenia
  • trwałość

Nazwa botaniczna rośliny

Nazwa łacińska służy dokładnej identyfikacji rośliny. Eukaliptus to za mało – musimy wiedzieć, czy mamy do czynienia z eukaliptusem promienistym (Eucalyptus radiata) czy gałkowym (Eucalyptus globulus). Dlaczego? Na przykład u dzieci eukaliptus promienisty może być wprowadzony już w wieku 9-12 lat, a gałkowy nie, bo może wywołać reakcje niepożądane (Worwood).

Co to jest chemotyp

Rośliny genetycznie i morfologicznie (prawie) takie same, należące do tego samego gatunku i określane tą samą nazwą botaniczną, mogą różnić się chemotypem. Chemotyp (skrót ct.) oznacza zawartość charakterystycznych substancji chemicznych w olejku.

Olejki eteryczne to mieszaniny wielu składników, wytwarzanych przez roślinę. Te składniki to tzw. metabolity wtórne, czyli substancje produkowane przez roślinę i niezwiązane bezpośrednio z jej wzrostem, rozwojem czy rozmnażaniem. Mogą być zmienne, zależeć od warunków glebowych czy sposobu uprawy rośliny (hodowlana vs. dzika), a nawet pogody w danym roku.

Chemotyp przeważnie nawiązuje swoją nazwą do głównego składnika chemicznego w danym olejku. Dla rozmarynu mamy na przykład chemotyp cyneolowy (rozmaryn z przewagą cyneolu) czy werbenonowy (rozmaryn z przewagą werbenonu). Rozmaryny o różnym chemotypie różnią się więc składem i będą trochę inaczej pachnieć. Będą też mieć inne właściwości terapeutyczne oraz inne rekomendacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania. Klasyczny i ważny przykład to olejki tymiankowe. Tymianek ct. linalolowy będzie łagodniejszy niż tymianek ct. tymolowy.

Dla wygodnej identyfikacji chemotypów należ posługiwać się pełnymi nazwami. Dla tymianku chemotyp linalol pełna nazwa to Thymus vulgaris ct. linalol.

Jednak nie wszystkie olejki uzyskiwane z rośliny tego samego gatunku są na tyle zróżnicowane chemicznie, żeby wyróżniać chemotypy. Nie powinno więc niepokoić, że nie ma tej informacji na każdej etykiecie. Aktualnie w naszej ofercie są następujące olejki, dla których rozpoznanie chemotypu jest kluczowe: rozmaryn, tymianek, niaouli i cynamonowiec kamforowy (olejek Ho).

Z jakiej części rośliny pochodzi olejek

Dlaczego to ważne? Z niektórych roślin można uzyskać nawet kilka olejków eterycznych o różnych właściwościach organoleptycznych i terapeutycznych, a co za tym idzie zastosowaniu i cenie. Weźmy na przykład słodką pomarańczę. Można uzyskać olejek eteryczny pomarańczowy ze skórki, z kwiatów (neroli) oraz z liści (petitgrain) – różne pod każdym względem. Więcej na temat zróżnicowania olejków pomarańczowych we wpisie na Aromastrona: Olejek eteryczny pomarańczy słodkiej.

Metoda pozyskiwania olejku eterycznego

Szczegóły techniczne są ważne. Dzięki nim często możemy ocenić jakość i autentyczność olejku, a także niektóre ważne cechy. Czy olejek jest został uzyskany w procesie destylacji, tłoczenia czy ekstrakcji rozpuszczalnikiem? Czy mogły przeniknąć do niego niepożądane substancje chemiczne jak pestycydy? A może pozostały w nim resztki rozpuszczalnika? Czy olejek został pozbawiony substancji fototoksycznych jak bergapten? Jest to bardzo ważne przy olejkach cytrusowych, które uzyskuje się w wyniku tłoczenia, a potem destyluje, żeby pozbawić fototoksycznych furanokumaryn. Olejki cytrusowe poddane destylacji można stosować na skórę, która jest wystawiona na działanie promieniowania słonecznego. Natomiast przy olejkach tłoczonych należy zachować kilkugodzinny lub nawet kilkunastogodzinny okres, kiedy skóra chroniona jest przed promieniowaniem UV. Więcej o fototoksyczności olejków eterycznych dowiesz się we wpisie na Aromastrona: Olejek eteryczny bergamotki.

Kraj pochodzenia

Ma to znaczenie z kilku powodów. Na przykład olejki cytrusowe z Włoch mogą być droższe niż indyjskie, co tłumaczą różne warunki ekonomiczne w obu krajach. Z drugiej strony rosnący w Indiach sandałowiec, którego jest bardzo niewiele, będzie droższy niż sandałowiec pochodzący z australijskich upraw.

Gdy znajdziesz olejek dużo tańszy niż średnia cena rynkowa, zwłaszcza w przypadku olejków, które osiągają zwykle zawrotne ceny (róża, sandałowiec, melisa), powinno zapalić Ci się czerwone światełko. Olejki te mają takie wysokie ceny nie bez powodu. Surowca może być mało, może być w nim bardzo mało olejku eterycznego lub proces pozyskiwania może być bardzo trudny (np. ręczne zrywanie kwiatów jaśminu).

Trwałość olejku

Kupując olejek eteryczny, trzeba wziąć pod uwagę jego trwałość. Niektóre olejki eteryczne są bardziej podatne na utlenianie się niż inne. Utlenione olejki eteryczne nie tylko tracą właściwości, ale mogą być wręcz szkodliwe. W przypadku utlenionych olejków eterycznych rośnie ryzyko podrażnień skóry. Dotyczy to zwłaszcza bogatych w limonen olejków cytrusowych. Przeważnie najlepiej zużyć je w ciągu roku. Należy przechowywać je w szczelnie zamkniętej buteleczce i w lodówce.

Natomiast z innych olejków można bezpiecznie korzystać nawet przez kilka lat. W niektórych przypadkach wręcz polecane jest sezonowanie olejku dla uzyskania lepszego zapachu (np. amyris czy olejek paczuli). O tym, jak odpowiedzialnie korzystać z olejków eterycznych dowiesz się ze wpisu Czym są olejki eteryczne.

Sugerowany okres przydatności wybranych olejków eterycznych

  • 1-2 lata dla większości olejków cytrusowych
  • 2-3 lata dla bergamotki, copaiby, cyprysa, davany, elemi, gałki muszkatołowej, kocanek włoskich, kadzidłowca, mięty zielonej, a także rumianków, trawy cytrynowej i tea tree
  • 3-4 lata dla cytronelli, eukaliptusa (gałkowy, miętowy i promienisty), kajeputu, kolendy z nasion, lawendy i lawandyny, mirry, oregano oraz petitgrain, szałwii muszkatołowej i tymianku
  • 4-5 lat dla absolutu różanego, amyrisu, cedru, geranium, mięty pieprzowej, palmarozy oraz ekstraktu CO2 z kurkumy
  • 6-8 lat dla paczuli, sandałowca i wetiwerii

Olejki te są w ofercie sklepu. Okres przydatności dla danej partii olejku oferowanej w sklepie znajdziesz w jego opisie.